کمیته های تصمیم گیر ، سناتورهای تصمیم ساز ! ( عظیم ترین اتاق فکر جهان )
( نگاهی به جایگاه کمیته های تخصصی در کنگره آمریکا )
محمدباقر فرهند ( عضو انجمن علوم سیاسی ایران ) ,
همکار طرح تحقیقاتی بررسی نقش کنگره در تعیین سیاستخارجی امریکا
کنگره آمریکا به عنوان نهاد قانونگزاری ایالات متحده در قانون اساسی این کشور پیش بینی شده تا سه نقش اساسی و راهبردی را بازی کند . در این راستا کنگره چهارچوی برای قانون اساسی است ، این نهاد همچنین عملکرد های شاخه اجرایی حکومت را کنترل می کند وس رانجام اینکه مجمعی برای بحث و گفتگو پیرامون مسایل عمده در سطح آمریکا می باشد . کنگره این وظایف را به شیوه ای غیر متمرکز و ار زاه شبکه ای از کمیته های دائمی و منتخب از متخصصین و نخبگان که رویکردی خود مختار و حرفه ای دارند دنبال می کند .
این کمیته ها مراکزی هستند که لوایح و روند قانونگزاری حول انها شکل می یگرد . انها در واع قوه مقننه کوچگی هستند که لوایح و اصلاحیه های جدید قانونی را شکل می دهند و به بررسی نقاط ضعف و قوت قوانین ، نحوه اجراء ، نظارت و تحلیل روندها می پردازند . کمیته های یاد شده از منظر اعضاء کنگره آمریکا نهادهایی اساسی هستند و اعضایی که به عضویت عظیم ترین اتاق فکر جهان در می آیند ضمن فعالیت های حرفه ای آهسته آهسته مراتب رشد را در محیط سیاسی آمریکا طی کرده و به تعبیری فرآیند مدیر پروری را آغاز می نمایند .
برای کسانی که برای اولین بار به کنگره راه پیدا می کنند حساس ترین تصمیم که بر زندگی حرفه ای آنان تاثیر می گذارد ، انتخاب کمیته ای است که در ان می بایست کار و تلاش کند . مجلس نمایندگان آمریکا دارای 22 کمیته دائم ومجلس سنا نیز دارای 16 کمیته دائمی است ؛ اما کمیته ها از نظر نفوذ و اهمیت بسیار متفاوتند . چهار کمیته با نفوذ و یا بخش مهم ورودی اطلاعات واقدامات مجلس نمایندگان عبارتند از :
1- بخش مقررات : که برنامه های بررسی همه لایحه های مهم ارسالی به هر دو مجلس را تدارک می بیند و حدود و ثغور بحث ها را مشخص می کند ؛
2- بخش تدارکات : که مجوز هزینه های هر لایحه را صادر می کند ؛
3- بخش تخصیص اعتبارات : که افزایش در آمد برای فراهم آوردن امکانات مالی اجرای لایحه های جدید را مورد بررسی قرار می دهد .
4- بخش بودجه : که از زمان به رسمیت شناختن بودجه نوین در سال 1974 اهمیت روز افزونی یافته است .
در این حال یکی از مهمترین کمیته ها ، کمیته روابط خارجی است . هنگامیکه مجلس نمایندگان و سنا بر سر تصویب یک قانون که نیازمند تصویب هر دو مجلس است دچار اختلاف می شوند ؛ در قالب لایحه ای موضوع به کمیته ای مشترک وارد شده که ریاست آن بر عهده رئیس حزب اکثریت کنگره می باشد و در این راه موضوع بررسی و رفع اختلاف می گردد . از طرفی کلیه کمیته ها دارای اهمیت خاص خود هستند چون اجازه تصویب مقررات را صادر می نمایند ولی برخی از کمیته ها به دلیل اهمیت کار و فراهم اوردن مشروعیت لازم در امر قانونگزاری نفوذ بیشتری بر دیگر کمیته های تخصصی و کنگره دارند و اعضای ان قادرند بده بستان های بسیاری در لایحه های مختلف انجام دهند . بنابراین نمایندگان کنگره می کوشند به کمیته هایی که شخصا مورد علقه آنها یا در حیطه تخصص آنها قرار دارد و یا مانند کمیته روابط خارجی که دارای جایگاه بسیار بالایی در میان نخبگان و رسانه ها است راه یابند .
در عین حال حدود 150 کمیته فرعی در مجلس نمایندگان و 84 کمیته فرعی در مجس سناد فعالیت دارند تا از قبال رای دهندگان بهره مند شوند . برای مثال نمایندگانی که از ایالات غرب میانه به کنگره راه یافته اند می کوشند تا در کمیته دائمی کشاورزی عضو باشند و از کارشناسان متخصص و نخبه در این بحث به عنوان پشتوانه های فکری و عملیاتی خود بهره مند شوند . دلیل اصلی این رویکرد هم جایگاه یابی برای استمرار عضویت خود در مجلس و سنا بوده تا از ظرفیت های بومی منطقه خود بهره مند گردند .
معمولا انتصاب چهره های تازه وارد حزب دموکرات به کمیته ها را به کمیته تخصیص اعتبار و اگذار می کنند و همین امر به این کمیته مذکور قدرتی فوق العاده میداد . اما از سال 1957 این کار به « کمیته بررسی و تنظیم خط مشی » واگذار گردید . نمایندگان و حتی کارشناسان که به یکی از کمیته ها راه پیدا می کردند به تدریج و بر اساس نظام ارشدیت مدارج ترقی را طی می کنند . در واقع کمیسیون ها و کمیته های کنگره ( موقت و دائمی ) تمامی کارهای مهم و پشت پرده را بر عهده دارند و ستون فقرات و مغزهای متفکر لوایح و قوانین محسوب می شوند . پرسنل حرفه ای که مشاوران و متخصصا می باشند در سال 1955 حدود 6000 هزار نفر و در سال 2000 به 25000 نفر و در سال 2004 به 31000 نر افزایش یافتند و امروز بر اساس تخمین به عمل امده بیش از 50 هزار نفر متخصص افزایش یافته است .
در بررسی این کمیته ها می توان آسیبل های زیر را بر شمرد :
1- فرصت لابی گری گروه های ذی نفوذ با مشاورین و متخصصین
2- احزاب سیاسی
3- رسانه های گروهی
4- مردم و افار عمومی
در حال حاضر دو کانال تلویزیونی C_SPAN به صورت 24 ساعته اخبار کنگره و مجلس نمایندگان ملی را در اختیار افکار عمومی قرار می دهد که ظرفیت جدی را برای نقد فراهم کرده است .
سیستم حمایتی از کارشناسان کمیته های تخصصی کنگره به شرح زیر راست :
اعضای این کمیته ها به کمک دستگاه های اطلاعات داخلی و دانشگاه از میان نخبگان شناسایی شده و نخبگان آنان وارد مجموعه قانونگزاری و نظارتی کشور می شوند . سپس پس از طی مراحل جذب و سازماندهی کارشناسی هر یک در محل های مجزا تقسیم نیرویی شده و در شهرهای کشور کار می کنند . هر کمیته دفتر کاری مجزا و مرتبط با مرکز دارد . مزایای ایشان را می توان مواردی چون :
1- حقوق و دستمزد بالا متناسب با تورم
2- امکان مسافرت های تفریحی با پرداخت کلیه هزینه های سفر
3- امکان خرید کالا و لوازم ضروری زندگی به صورت رایگان
4- پرداخت هزینه های تحصیلی خود و فرزندان
5- تهیه مسکن رایگان
6- پرداخت هزینه های تلفن کارشناسان
7- برگزاری جشنواره هایی که در آن کارشناسان تشویق شده و ارتقائ می یابند .
نکاتی چند در مورد این کمیته ها :
1- هر موضوع بر اساس نیازهای اعلامی از سوی نماینده عضو در کمیته ها به سوی بخشی کارشناسی و حرفه ای ارسال می شود .
2- هر کمیته دارای یک مسئول است که در مجمع کمیته ها اقدام به جمع بندی و هم افزایی مطالب می کند
3- یک نماینده می تواند هم زمان عضو دو یا سه کمیته باشد .
لذا در شرایط امروزی کشور ؛ دانستن اطلاعات فوق به درستی می تواند در نوع نگاه ما به فضای داخلی قوه مقننه امریکا تاثیر گذار باشد و در مواضع و تصمیمات سیاستمداران بالاخص نمایندگان محترم مجلس تاثیر حرفه ای داشته باشد . نکته دیگری که قابل توجه است میزان توجه جامعه قانونگزار امریکا به مشاورین جوان ف علمی ونخبگان جامعه است که عملا مدیریت عالی کشور را در محیطی غیر رسمی بر عهده دارند از میران حمایت های انان از سرمایه های اجتماعی اشان باید دقت کرد تا خروجی تصمیمات در کنگره امریکا ؛ پس به تعبیری می توان گفت انچه که از رفتار و گفتار اعضای کنگره شنیده می شود ، برآیند حرفه ای فکر و محصول مالکیت معنوی تفکر جامعه آمریکایی است ، جامعه ای نخبه سالار در سطح مختلف مدیریتی اش.
نام و نام خانوادگی : محمدباقر فرهند نام پدر : علیرضا محل تولد: شیراز تاریخ تولد: 1359